Η σημαντική συμβολή του Ιωάννη Καποδίστρια στην Εκπαίδευση

Εμφανίσεις:

Ημ / νία: 18.02.20

Πρώτο μέλημα του νέου Κυβερνήτη με την άφιξη του στην Ελλάδα το 1828 ήταν η οργάνωση της εκπαίδευσης σε μια χώρα γεμάτη ερείπια και φτώχεια. Σε επιστολή του με τον φιλέλληνα Ιωάννη Εϋνάρδο αναφέρει χαρακτηριστικά: «Είμαι αποφασισμένος να στηρίξω την επανόρθωσιν της Ελλάδος εις δύο μεγάλας βάσεις, την εργασίαν και την στοιχειώδη εκπαίδευσιν».  

Μετά από επτά χρόνια πολέμου και την αποδιάρθρωση των σχολείων που λειτουργούσαν σε διάφορες περιοχές, ο Ιωάννης Καποδίστριας έπρεπε να αρχίσει από το μηδέν. Άλλωστε, πολλά από τα προγράμματα των σχολείων που είχαν ιδρυθεί και λειτουργούσαν στα χρόνια της Οθωμανικής κυριαρχίας στον ελλαδικό χώρο αλλά και στα μέρη που ζούσε ο ελληνισμός της διασποράς είχαν επηρεαστεί από γερμανικά και γερμανόφωνα  πρότυπα. 

Πριν από την επιστροφή του στην Ελλάδα, ο Καποδίστριας ζούσε στην Ελβετία. Εκεί γνώρισε τον πατέρα της σύγχρονης παιδαγωγικής, Pestalozzi. Με τον Pestalozzi, γεννήθηκε η ιδέα της λαϊκής μόρφωσης. Σύμφωνα με τον μεγάλο παιδαγωγό, ο λαός για να σταθεί στα πόδια του χρειάζεται την στοιχειώδη μόρφωση για όλους  ευθύνη της πολιτείας. Επρόκειτο για μια άποψη που υιοθετούσε και ο Καποδίστριας. 

Ακόμα, στην Ελβετία χάρη στον Ελβετό παιδαγωγό Fellenberg ο Καποδίστριας εμπνεύστηκε για το ιδεώδες σχολικό πρότυπο της Ελλάδας. Ο Fellenberg υποστήριζε τον συνδυασμό πνευματικής και χειρωνακτικής εργασίας και την προώθηση της επαγγελματικής εκπαίδευσης στα κατώτερα κοινωνικά στρώματα και ιδιαίτερα στα ορφανά παιδιά. 

Σύντομα στο πλευρό του Κυβερνήτη βρέθηκαν αξιόλογοι λόγιοι με σκοπό την  πνευματική αναγέννηση της Ελλάδας: ο Γ. Γεννάδιος, ο Γ. Κωνσταντάς, ο Ν. Χρυσόγελος, ο Ι. Βενθύλος, ο Ι. Κοκκώνης, ο Α. Μουστοξύδης, ο Ν. Σχινάς, ο Κ. Κοκκινάκης, αργότερα δε και άλλοι.

Σύμφωνα με τον καθηγητή Γ. Β. Νικολάου, εκτός από την προτεραιότητα στην στοιχειώδη εκπαίδευση άλλα κεντρικά σημεία της εκπαιδευτικής φιλοσοφίας και πολιτικής του Καποδίστρια ήταν: η κοινωνική χρησιμότητα της εκπαίδευσης, ο σταδιακός εξευρωπαϊσμός της ελληνικής κοινωνίας, η εθνική διαπαιδαγώγηση, η προτεραιότητα στην ηθική – χριστιανική αγωγή των νέων, η πολιτική αγωγή, η  κρατική εποπτεία της εκπαίδευσης και η αντίθεση στον σχολαστικισμό. 

Αξίζει να σημειώσουμε ότι όσον αφορά την οργάνωση της μέσης και κατώτερης εκπαίδευσης, ο Ιωάννης Καποδίστριας είχε προσωπική  εμπειρία ως επιθεωρητής της Δημόσιας Εκπαίδευσης στα χρόνια της Ιονίου πολιτείας. 

Εξαιτίας της έλλειψης χρημάτων, απηύθηνε θερμή έκκληση προς τους εύπορους Έλληνες και φιλέλληνες του εξωτερικού για εθελοντικές προσφορές, όπου βρήκε μεγάλη ανταπόκριση. Επίσης, υποχρέωσε τους ναούς και τα μοναστήρια  να προσφέρουν χρήματα για τη λειτουργία των σχολείων. 

Στα χρόνια της διακυβέρνησής του, ιδρύθηκαν 71 αλληλοδιδακτικά σχολεία (πρωτοβάθμια εκπαίδευση) και 49 «ελληνικά» σχολεία (δευτεροβάθμια εκπαίδευση). Συγκροτήθηκε επιτροπή για την εκπόνηση σχεδίου μαθημάτων και τη συγγραφή ή μετάφραση σχολικών διδακτικών βιβλίων. Στην Αίγινα ιδρύθηκε το «Κεντρικό» σχολείο για την εκπαίδευση των μελλοντικών ελληνοδιδασκάλων. 

Επιπρόσθετα, στα κρατικά εκπαιδευτικά ιδρύματα που ιδρύθηκαν με πρωτοβουλία του Καποδίστρια ήταν: το « Ορφανοτροφείο της Αίγινας» με πρόεδρο τον Ανδρέα Μουστοξύδη όπου φρόντισε για τη μόρφωση των ορφανών παιδιών, το « Πρότυπον αλληλοδιδακτικόν σχολείον» της Αίγινας με σκοπό την εκπαίδευση και μετεκπαίδευση αλληλοδιδασκάλων, το « Εκκλησιαστικόν σχολείον» με σκοπό τη μόρφωση όσων ήθελαν να γίνουν κληρικοί, το «Γεωργικόν σχολείον» της Τίρυνθας και το «Σχολείον των Ευελπίδων και της Πυροβολικής» με σκοπό την εκπαίδευση των αξιωματικών του στρατού. 

Αξίζει να σημειωθεί εδώ ότι το σημερινό Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών έλαβε το όνομά του το 1911 χάρη στον ευεργέτη Ιωάννη Δόμπολη. Οι προηγούμενες ονομασίες του ήταν «Οθώνειον» μιας και ιδρύθηκε με βασιλικό διάταγμα του Όθωνα το 1837 ενώ το 1862 μετονομάσθηκε σε « Εθνικόν». Ο Ιωάννης Δόμπολης ήταν πλούσιος έμπορος που ζούσε στη Ρωσία. Διέθεσε όλη του την περιούσια στο ελληνικό Δημόσιο για να ιδρυθεί πανεπιστήμιο στην πρωτεύουσα της Ελλάδας με τον όρο πως το νέο ίδρυμα θα ονομαζόταν Καποδιστριακό πανεπιστήμιο, προς τιμήν του πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδος, Ιωάννη Καποδίστρια. 

Είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι μετά τη διακοπή της λειτουργίας της Ιονίου Ακαδημίας αμέσως μετά την Ένωση των Ιονίων νήσων με την Ελλάδα κάποιοι από τους καθηγητές της μετατέθηκαν στο Καποδιστριακό πανεπιστήμιο. 

Πηγές: filologikos-istotopos.gr, criticeduc.blogspot.com, Νεοελληνική εκπαίδευση-  Αθανάσιος Τ. Καραφύλλης, Γ. Β. Νικολάου – Ο Ιωάννης Καποδίστριας και η γένεση του νεοελληνικού κράτους ( 1828-1931), Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Wikipedia, ionio.gr

Συντάκτης: Νίκος Στούπης