Το ιδίωμα της γλώσσας των Κερκυραίων

Εμφανίσεις:

Ημ / νία: 04.02.20

Το κερκυραϊκό ιδίωμα ανήκει στα επτανησιακά ιδιώματα. Σύμφωνα με την επιστήμη της γλωσσολογίας, επτανησιακά ιδιώματα ονομάζονται αυτά που ομιλούνται στην Κέρκυρα και τους Παξούς και τα γύρω τους νησιά (Οθωνοί, Ερείκουσα, Μαθράκι, Αντίπαξοι), καθώς και στην Κεφαλλονιά, την Ιθάκη και τη Ζάκυνθο. 

Ωστόσο, η γλώσσα που χρησιμοποιούν οι ντόπιοι Κερκυραίοι διαφοροποιείται αρκετά ανάλογα με την περιοχή. Είναι εύκολο για τον Κερκυραίο να αναγνωρίσει την περιοχή ή το χωριό που κατάγεται ο συνομιλητής του, ακόμα κι αν δεν τον γνωρίζει προσωπικά. Οι διαφορές αυτές έχουν να κάνουν με τον επιτονισμό, δηλαδή οι διακυμάνσεις της φωνής όταν δηλώνεται μια λέξη ή φράση αλλά και με κάποιες διαλεκτικές « ιδιαιτερότητες» κάποιων συγκεκριμένων περιοχών. 

Η πορεία της διαμόρφωσης του κερκυραϊκού ιδιώματος στο χρόνο σχετίζεται άμεσα με την ιστορία της και κυρίως τις επιδράσεις που είχε από τους κατακτητές της.  Στα 411 χρόνια της ενετικής κυριαρχίας του νησιού, η επιρροή των Ενετών ήταν μεγάλη σε πολλούς τομείς αλλά η γλώσσα ήταν αυτή που επηρεάστηκε περισσότερο απ’ όλα. 

Οι επιδράσεις αυτές των Ενετών είναι εμφανείς ακόμα και σήμερα στο ομιλούμενο κερκυραϊκό ιδίωμα. Παρατηρούμε αρκετές λέξεις που έχουν ρίζα από την ιταλική γλώσσα. Η ιταλική γλώσσα είχε καθιερωθεί ως επίσημη γλώσσα στα πρακτικά και τις αγορεύσεις της Βουλής, στα ειρηνοδικεία και τις διοικητικές πράξεις. 

Η έλευση τεχνιτών, καλλιτεχνών και λογίων από την Ιταλία είχε ως αποτέλεσμα να εισαχθούν μεγάλος αριθμός όρων σχετικά με τα εργαλεία και τις τέχνες. Επιπλέον, η ενετική επιρροή είναι εμφανής και στην τοπική κουζίνα. Τα περισσότερα από τα ονόματα  των βενετσιάνικων φαγητών  σώζονται και σήμερα απαράλλαχτα όπως είναι το  σοφρίτο. 

Ο αγροτικός πληθυσμός του νησιού δεν είχε συχνή επαφή με τους Βενετούς και έτσι η εισροή των ιταλικών λέξεων  στο λεξιλόγιο των αγροτών ήταν πιο περιορισμένη σε σχέση με τους κατοίκους της πόλης. Οι ιταλογενείς λέξεις που εισήχθησαν στη γλώσσα των κατοίκων των χωριών προσαρμόστηκαν στο φωνητικό σύστημα και εντάχθηκαν στο κλητικό σύστημα της ελληνικής. Αντιθέτως, στη «χώρα» οι περισσότερες λέξεις της ιταλικής επιβίωσαν απαράλλακτες. 

Σχετικά με τον οικιακό εξοπλισμό των χωριών, οι περισσότερες λέξεις ήταν ελληνικές ενώ λέξεις για σκεύη και έπιπλα προέρχονται από τους Ενετούς. Τέτοιες λέξεις είναι: κούρτη, καδινάτσο, μπακαλέτο, τουρναλέτο κ.α. Επίσης, στις καλλιέργειες που επέβαλαν στην Κέρκυρα εισήχθησαν πολλές λέξεις της ιταλικής. 

Ενδιαφέροντα είναι τα μορφολογικά και φωνολογικά φαινόμενα του κερκυραϊκού ιδιώματος που το διαφοροποιούν από την Κοινή νεοελληνική.  

Αξίζει να αναφερθούν μερικά απ’ αυτά. Διασώζονται αρχαϊσμοί, όπως και στα Κυπριακά και τα Ποντιακά όπως  έ-δω-κα, και  έ-πια- κα. Στο γ΄ πληθυντικό προστίθεται στο τέλος ένα –ε, π.χ. επήγαν-ε , κοπελών-ε , παιδιών-ε κ.α. Ο τόνος αλλάζει θέση π.χ. κατοικιά, θέος, αδειά κλπ. Αλλάζει το γένος αρχαίων ελληνικών λέξεων όπως ο κλώνος → το κλωνί.  Ακόμη, παρατηρούμε σίγηση των φθόγγων [ γ] και [ ζ] π.χ. χρειάζεται→  χρειάεται  και φαγούρα→ φαούρα. Ακόμα, έχουμε μετατροπές φθόγγων π.χ. φορά → βολά, βόλτα→ βόρτα, μπαλκόνι → μπαρκόνι. Τέλος, είναι ενδιαφέρον το γεγονός ότι υπάρχουν λέξεις του βυζαντινού λεξιλογίου που έχουν μείνει απαράλλαχτες π.χ. απώδε, πεζούλι, ταμπάρο, μπότης, κουτάλα= ωμοπλάτη. 

Πηγές: Μεταπτυχιακή διατριβή: Μορφολογική εξέταση του ρηματικού συστήματος    του κερκυραϊκού ιδιώματος, Στυλιανή – Ζαΐρα Π. Αυλωνίτη, Πάτρα, 2006

greek- language.gr 

Συντάκτης: Νίκος Στούπης