Περιγραφή Βενετικού οχυρωματικού έργου ανά τους αιώνες

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΒΕΝΕΤΙΚΟΥ ΟΧΥΡΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΑΝΑ ΤΟΥΣ ΑΙΩΝΕΣ 

Γράφει ο Μάρκος Βάπτισμας ο οποίος ασχολείται με εργολαβικές εργασίες στο νησί. Αγαπάει την Ιστορία της Κέρκυρας, γράφει για την ιστορία της Κέρκυρας όπως θα δαβάσετε παρακάτω μία ενδιαφέρουσα έρευνά του.

H Κέρκυρα βρίσκεται γεωγραφικά σε σημείο κλειδί για τους αμυντικούς σκοπούς μιας χώρας.

Λαμβάνοντας υπόψιν τη θαλάσσια οδό της εποχής εκείνης, από το στενό μεταξύ Κέρκυρας και Αλβανίας, που ακολουθούσαν όλα τα ιστιοφόρα πλοία, και την έκταση της από την ανατολική πλευρά προς την Αλβανία και την Ελλάδα, μπορούμε να καταλάβουμε γιατί οι Βενετοί έδωσαν τόσο μεγάλη σημασία στην οχύρωση της. Η Βενετιά μια κατεξοχήν εμπορική χωρά, είχε αποκτήσει πρόσβαση σε όλα τα λιμάνια της Μεσογείου, από τις ακτές της Αδριατικής θάλασσας μέχρι την Κύπρο,τον Εύξεινο Πόντο και την Κωνσταντινούπολη στην οποία συμμετείχ εστην κατάληψη της το 1204 την εποχή των Σταυροφοριών. Τα δυο ελληνικά άκρα λοιπόν την Κέρκυρα και πόλεις της Κύπρου οχύρωσε με οχυρωματικά έργα θαυμαστά για την εποχή που έγιναν. Οι Βενετοτουρκικοί πόλεμοι έβγαλαν τη Βενετία χαμένη, που έχασε σχεδόν όλες τις κτήσεις της στα Ελληνικά παράλια όπως την Κύπρο ,την Κρήτη, Ναύπλιο, Μεθώνη, Κορώνη, Μονεμβασία, Πάργα και περιορίστηκε στα Επτάνησα.

Οχυρώνει όλα τα νησιά που απέμειναν δίνοντας μεγάλη βαρύτητα στο τελευταίο νησί πριν τη Βενετία, την Κέρκυρα. Διανοίγεται υγρή τάφρος η οποία μετέτρεψε τη χερσόνησο της Κορυφούς σε νησί.

Καθοριστικής σημασίας ήταν η πολιορκία της Κέρκυρας από τον ίδιο τον σουλτάνο Σουλειμάν - στην οποία συμμετείχε στην κατάληψη της το 1204 την εποχή των Σταυροφοριών - και Μπαρμαρόσα στα 1537, για την κατασκευή οχυρώσεων η οποία ακολούθησε. Στα 1545 έρχεται στο νησί ο διάσημος για την εποχή του αρχιτέκτονας Michele Sanmichelli. Με δικά του σχέδια και επίβλεψη καταργούνται οι τρείς πύργοι από τη δυτική πλεύρα της κόντρα φόσα,και κατασκευάζονται στη βόρειοδυτική πλευρά ο προμαχώνας Savorgnan (1546-58) και από τη νοτιοδυτική πλευρά τον προμαχώνα Martinengo(1558-68). Επίσης καταργεί ως κεντρική πύλη την porta Soranza που βρισκόταν στο πολεμικό λιμάνι madracio και  κατασκευάζει τη porta Magiore ανάμεσα στους δυο προμαχώνες. Συνεχίζει τη κατασκευή τειχών με προμαχώνες γύρω απο το ξώπολι με σημαντικότερους τους raimondo-san Athanasio- Sarantario, με 4 κεντρικές πύλες την ανατολική porta san Nicolo, νοτιοανατολική porta Raimondo ,βόρεια porta spilea και νότια κεντρική porta reale. Μπροστά δε απο τα τείχη της νότιας πλευράς υπήρχε μεγάλη και 6 μέτρα βάθους τάφρος.

Στα 1570-78 τον Michele Sanmichelli διαδέχεται ο επίσης αρχιτέκτονας Fernande Vitelli.

Δεν είναι γνωστό αν χρησιμοποίησε τα σχέδια του προκατόχου του αν και είναι ίδιες σε όλες τις λεπτομέρειες οι κατασκευές. Γκρεμίζοντας όπως αναφέρεται περί τα 2000 ερείπωμενα κτίρια και εκκλησίες από τη πολιορκία, κι έτσι δημιουργείται η spianata που ως τότε ήταν η κεντρική αγορά της πόλης, όπως και κτίσματα της παλαιόπολης  κτίζει απέναντι απο την ήδη περιτειχισμένη Κορυφώ, και το ξωπόλι το φρούριο του Αγίου Μάρκου (νέο φρούριο), στον ομώνυμο λόφο.

Επίσης το οχυρό και αργότερα φρούριο στο λόφο Αβραάμ(abramo) και το φρούριο san Salvatore (Αγίου Σωτήρος) στις σημερινές φυλακές. Μπροστά δε από τη νοτιοδυτική τάφρο κατασκευάζεται αρχικά ένας πεντάγωνος πύργος που προστάτευε τη κεντρική πύλη.Πιθανότατα καθαρά δικό του σχέδιο. Οι οχυρώσεις συνεχίστηκαν καθ'όλη τη διάρκεια του 17ου αιώνα κυρίως ενισχύοντας τις οχυρώσεις νοτιοδυτικά που κατασκευάστηκε σειρά οχυρών οπως Valier-san Antonio-rivelino Corner-rivelino Grimani-mezaluna Grimani.Ένα από τα μεγαλύτερα δίκτυα στοών επικοινωνίας δημιουργήθηκε μεταξύ των οχυρών,καθώς και στοές ανθυπονόμευσης των οχυρών,όπως επίσης στοές παγίδες για τον εχθρό οι ονομαζόμενες κόντρα μίνες.

Η μεγάλη πολιορκία στα 1716 που αν οι Οθωμανοί καταλάμβαναν την Κέρκυρα θα την χρησιμοποιούσαν σαν ορμητήριο για να καταλάβουν ακόμα και την Βενετία που ως γνωστόν δεν είχε τις οχυρώσεις της Κέρκυρας, βρίσκει τις οχυρώσεις σε μέτρια κατάσταση αμυντικής δυναμης, κι αυτό έχει σαν αποτέλεσμα, να πέσουν στα χέρια του εχθρού τα οχυρά Αβράμη και Σωτήρος.Ίσως αυτή η αιτία ανάγκασε κατά κάποιο τρόπο το Δόγη και το βενετικό συμβούλιο να δεχτεί να αναβαθμιστεί το οχυρωματικό έργο αμέσως μετά το ατύχημα της ανατίναξης της πυριτιδαποθήκης του παλαιού φρουρίου από κεραυνό στα 1718. Κατασκευάζεται το οχυρό san Rocco ανάμεσα στα οχυρά Αβράμη και Σωτήρος,και αποκτούν ιδιότητες αυτόνομων φρουρίων. Γίνονται ανακατασκευές σε όλους τους προμαχώνες καθ'όλη τη διάρκεια του 18ου αιώνα με σημαντικότερες  το προμαχώνα Raimondo 1763-65. Η τελευταία ανακατασκευή οχυρώσεων απο τους Βενετούς έγινε στο ανατολικό τείχος της σπιανάτα στα 1790.

Υπάρχει ένας σημαντικός αριθμός σχεδίων και προτάσεων για την ανάπτυξη των οχυρώσεων που δεν πραγματοποιήθηκε είτε λόγω του κόστους κατασκευής, είτε διότι τα ιστορικά γεγονότα δεν το επέτρεψαν.

Aν η Γαληνότατη Δημοκρατία της Βενετίας δεν έπαυε να υπάρχει από την κατάληψη της Ιταλίας από τον Ναπολέοντα Βοναπάρτη το 1797, θα συνέχιζε το οχυρωματικό αυτό έργο.

Μερικά απο αυτά τα σχέδια παρουσιάζουν κατασκευή υγρής τάφρου από τη δυτική πλευρά της πόλης μέχρι τη νοτιοανατολική (νέο λιμάνι-όρμος Γαρίτσας) και πλήθος οχυρών μπροστά από τις ήδη υπαρκτές γραμμές άμυνας που υπήρχαν,καθώς επισης προεκτάσεις των προμαχώνων Martinengo Savorgnan και  κατασκευή μεγάλου προμαχώνα μπροστά στη πύλη του φρουρίου στη σπιανάτα.

 Μεταξύ 1797-99 οι Γάλλοι κατασκευάζουν στη βορειοδυτική πλευρά του νησιού Βίδο ενα μικρό οχύρο με το όνoμα του στρατάρχη Μatthias  von Schulenburg .Σε αυτό βρήκε το θάνατο όλη η φρούρα του αμυνόμενη της Ρωσσοτουρκικής επίθεσης.

Κατασκεύαστηκαν δε μικρά πυροβολεία αυτήν τη περίοδο στα περίχωρα της πόλης.

Στα 1812 οι Άγγλοι κατασκευάζουν επίσης στο Βίδο τα οχυρά King George και Welington επίσης νέες πυροβολαρχίες στα νότια του οχυρού Αβράμη, αποθήκες πυρομαχικών και πυροβολείο πάνω στο βενετικό προμαχώνα στο Παλαιό Φρούριο. Στα 1835 αρχίζει από τους Άγγλους η σταδιακή καταστροφή των βενετικών οχυρώσεων για την επέκταση της πόλης η την αλλαγή χρήσης και νέα κατασκευή όπως στη περίπτωση του φρουρίου san Salvatore σε φυλακές και του san Rocco σε ψυχιατρείο. Επίσης καταστρέφεται σχεδόν ολόκληρη η πρώτη γραμμή άμυνας με όλα τα οχυρά μπροστά από τον κύριο τειχισμό.

Στα 1863-64 ακολουθεί η καταστροφή όσων οχυρωματικών έργων κατασκεύασαν οι Άγγλοι ακόμα και βενετικά στη περιοχή της βορειοδυτικής πλευράς του νέου φρουρίου(κορακοφωλιά), και ολοσχερή καταστροφή του φρουρίου Αβράμη.

Η τελευταία καταστροφή Βενετικής οχύρωσης έγινε με τη κατεδάφιση της porta reale στα 1893 από τον ΔΚ

Οι λόγοι της σύνταξης της ιστορικής αυτής αναδρομής είναι η γνώση από τους συμπολίτες και η προσπάθεια διάσωσης όσων οχυρώσεων επίγειων ή υπόγειων έχουν απομείνει. Είναι τεκμήρια της ιστορίας και η πολιτιστική κληρονομιά της Κέρκυρας που προστατεύεται από τον κανονισμό μνημείων παγκόσμιας κληρονομιάς της Unesco.Κανένας φορέας η υπηρεσία δεν έχει το δικαιώμα να μην εργάζεται για τη διάσωση τη συντήρηση και τη παράδοση προς επίσκεψη τους

Συντάκτης: Μάρκος Βάπτισμας