Ο Ελαιώνας της Κέρκυρας από την εποχή του Ομήρου

Εμφανίσεις:

Ημ / νία: 24.10.18

Για την ύπαρξη ελαιόδενδρων  στο νησί των Φαιάκων πληροφορούμαστε από την Οδύσσεια του Ομήρου. Συγκεκριμένα πρώτη  αναφορά έχουμε στη ραψωδία ε, όταν ο επικός ποιητής περιγράφει την άφιξη του Οδυσσέα στο νησί και την προσπάθεια του να βρει στεριά:

   “ ...ξεκίνησε να βρει το δάσος, το βρήκε πλάι στον ποταμό, ψηλά σε ξάγναντο.

     Τρύπωσε κει κάτω από τα θάμνα δίδυμα, ελιά και αγρίλι που ξεφύτρωναν μαζί.”

Ακόμη, στη ραψωδία η γράφει τα εξής: “ Και εκεί μεγάλα δένδρα φύτρωναν δροσερά, αχλαδιές, ροδιές, μηλιές με μήλα, συκιές γλυκόκαρπες κιελιές απάνω στον ανθό τους.”

Από τότε άλλη μαρτυρία για την ύπαρξη της ελιάς στο νησί δεν έχουμε. Αργότερα, τα πρώτα σχετικά  στοιχεία τα συναντάμε την περίοδο της Ενετοκρατίας.

Το 1386 ο Δόγης της Βενετίας Antonius Venerio δεν κάνει καμία αναφορά γύρω από την ελιά και το λάδι ως αντικείμενο φορολογίας.

Η δυσαναλογία κρασιού και λαδιού γίνεται φανερή το 1510, όταν ο Προνοητής Hyeronimo Contarini υπολόγιζε ότι η παραγωγή λαδιού έφτανε τις 4000 βαρέλες ενώ του κρασιού τις 24000.

Έκτοτε,  θα υπάρξει ριζική αλλαγή στη διάδοση των ελαιοδένδρων χάρη στην μέριμνα της Ενετικής Δημοκρατίας. Με δύο διατάγματα (1565  και 1623) τα πράγματα αλλάζουν από τα μέσα του 16ου αιώνα. Σύμφωνα μ’ αυτά έπρεπε σε όλες τις ενετικές κτήσεις  να καλλιεργήσουν οι ντόπιοι σε διάστημα δύο συνεχόμενων ετών τα ελαιόδενδρα που βρίσκονταν στη γη τους και να τα εμβολιάσουν (κεντρίσουν), μετατρέποντας τις αγριελιές σε ήμερα και καρποφόρα δένδρα ενώ  απαγορευόταν η ξύλευση των ελαιοδένδρων και  η παραμικρή εξαγωγή σε άλλες χώρες .

Έτσι, το 1766 τα ελαιόδενδρα αριθμούνται σε 1.873.730 και η παραγωγή λαδιού ανέρχεται στα 9.142.500 λίτρα. Το 1773 καθιερώνεται διπλή φορολογία στο λάδι: ο φόρος εξαγωγής και η δεκάτη του ελαίου.  Στο τέλος της Ενετοκρατίας,  οι Κερκυραίοι ελαιοπαραγωγοί βρίσκονται πλέον σε άθλια οικονομική κατάσταση.

Στις αρχές του 19ου αιώνα, η ελαιοκαλλιέργεια εγκαταλείπεται. Βασική αιτία για να μην ασχοληθούν οι μικροκαλλιεργητές ήταν το “ προστύχι” δηλαδή η προαγορά της επόμενης σοδειάς του λαδιού από ανθρώπους που είχαν χρήματα εκμεταλλευόμενοι την αδυναμία των αγροτών ενώ τους πλήρωναν τη μισή από την προβλεπόμενη τιμή.

Η κατάσταση γι’ αυτούς, όμως, θα αλλάξει προς το καλύτερο από το 1864 και μετά όπου οι Κερκυραίοι βουλευτές ανέλαβαν σημαντικές πρωτοβουλίες για την επίλυση των αγροτικών προβλημάτων. Σημαντικοί ήταν οι αγώνες του Πολυχρονίου Κωνσταντά και των βουλευτών του κόμματος του. Εξίσου σπουδαία ήταν και η συνεισφορά του βουλευτή Γ.Θεοτόκη. Χάρη στις ενέργειές του ψηφίστηκε νόμος, σύμφωνα με τον οποίο τα φέουδα αποδίδονταν στους καλλιεργητές τους, αφού πρώτα οι φεουδάρχες αποζημιώνονταν.

Αν και υπήρξε μια μικρή διακοπή με την  ανάπτυξη της αμπελοκαλλιέργειας λόγω της μεγάλης αυξημένης ζήτησης κερκυραϊκών κρασιών από τη Γαλλία,η ελαιοκαλλιέργεια θα τονωθεί στα τέλη του 19ου αιώνα.

Η Κέρκυρα το 1909 κατείχε την πρώτη θέση στη συνολική ελαιοπαραγωγή του κράτους ενώ το 1912 ύστερα από προσπάθειες του Κερκυραίου βουλευτή Κ. Ζαβιτζιάνου τα υπόλοιπα κτήματα αποδόθηκαν στους αγρότες. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να τονωθεί αρκετά η  ελαιοκαλλιέργεια  τη δεύτερη δεκαετία του 20ου αιώνα.

Ωστόσο, από το δεύτερο μισό του περασμένου αιώνα, λόγω της τουριστικής ανάπτυξης οι κερκυραϊκοί ελαιώνες σταδιακά εγκαταλείπονται.

Πηγές: Η βιομηχανική ιστορία της Κέρκυρας, Γ’ τόμος ΑΕΒΕΚ Η Ελαιουργία και το Εργοστάσιο Γάλακτος , 2017, Θεοφάνης Ι. Κυπριώτης, Χαράλαμπος Ν. Μωραΐτης

 Το ιστορικό της δημιουργίας του Κερκυραϊκού ελαιώνα και ο τρόπος εκμετάλλευσης του ως τις αρχές του 20ου αιώνα. Δελτίο Αναγνωστικής Εταιρίας Κέρκυρας 2012-2015, αρ. 28, Όλγα Παχή

Συντάκτης: Νίκος Στούπης