Η πρώτη Γραμματική της δημοτικής γλώσσας και ο Κερκυραίος λόγιος Νικόλαος Σοφιανός

Η πορεία του Κερκυραίου λόγιου στην Ευρώπη

Μια από τις εξέχουσες προσωπικότητες των Ελλήνων λογίων ο Κερκυραίος λόγιος Νικόλαος Σοφιανός γεννήθηκε στην Κέρκυρα γύρω στο 1500 και παρακολούθησε μαθήματα στο ελληνικό Γυμνάσιο της Ρώμης. Κατά τη διάρκεια παραμονής του στη Ρώμη, ο Κερκυραίος λόγιος ασχολήθηκε συστηματικά με την αντιγραφή αρχαίων ελληνικών χειρόγραφων. Μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα πολλά ιδιόγραφά του σώζονταν στη « Βιβλιοθήκη των Παρισίων», με ημερομηνία 1524.

Κατόπιν, προσκαλείται από τον Πάπα Παύλο Γ΄ για να εργαστεί κοντά του. Στη συνέχεια μεταβαίνει στη Βενετία. Εκεί το 1543 γνωρίζει τον Ισπανό Ιάκωβο Μενδόζα όπου τον στέλνει στο Άγιο Όρος για να συλλέξει χειρόγραφα. Στην περιοδεία του αυτή ο Σοφιανός ανακάλυψε πολύτιμα χειρόγραφα και μέσα σ’ αυτά κείμενα του Ισοκράτη.

Υπήρξε ο  ιδρυτής  του τρίτου κατά χρονολογική σειρά τυπογραφείου της Βενετίας έχοντας ως σκοπό να εκδώσει βιβλία για την στοιχειώδη μόρφωση των Ελλήνων.

Η σύνταξη της πρώτης γραμματικής της δημοτικής γλώσσας

Υπέρμαχος της νέας παιδευτικής αντίληψης ο Νικόλαος Σοφιανός και επηρεασμένος από το ουμανιστικό κίνημα και την τάση για εκλαΐκευση της γνώσης της εποχής συντάσσει την πρώτη γραμματική της δημοτικής γλώσσας το 1524. Η Γραμματική της κοινής των Ελλήνων γλώσσης έμεινε ανέκδοτη έως το 1870, όταν ανέλαβε την έκδοση της ο Γάλλος ελληνιστής Emile Legrand. Με την γραμματική του προσπάθησε να αποδείξει ότι η δημοτική γλώσσα έχει « ευταξίαν», « αρμονίαν» και « καλλωπισμόν» και πως η σύγκριση της «κοινής» γλώσσας με τη γλώσσα των κλασικών αρχαίων φανερώνει ότι δεν είναι καθόλου κατώτερη. Νέα έκδοση της γραμματικής έγινε το 1977 από τις εκδόσεις Κέδρος με επιμέλεια και εισαγωγή Θανάση Παπαδόπουλου.

Η συνολική προσφορά του στα Ελληνικά Γράμματα

Ο Νικόλαος Σοφιανός είναι ο πρώτος που μετέφρασε πεζό αρχαίο κείμενο στην κοινή γλώσσα με τον τίτλο Παιδαγωγός που είναι η μετάφραση του Περί παίδων αγωγής του (ψευδο) Πλουτάρχου. Άλλα συγγράμματα του επιφανούς λόγιου είναι το Περί κατασκευής και χρήσεως κρικωτού αστρολάβου (τυπώθηκε το 1539),  Σημειώσεις εις Πτολεμαίου γεωγραφίαν το οποίο έμεινε ανέκδοτο και το 1540 τύπωσε τον πίνακα της Ελλάδας με τα αρχαία ελληνικά  τοπωνύμια και τα αντίστοιχα της νέας Ελλάδας. 

Ο Κερκυραίος λόγιος είναι ο πρόδρομος μιας πνευματικής πορείας που ενώνει το παρόν με την παράδοση και ήταν αυτός που προσπάθησε να συνδέσει τη γλωσσική πραγματικότητα της εποχής του με την κληρονομιά της αρχαιότητας. Οι προτάσεις του για την παιδεία και τη γλώσσα αποτελούν τη βάση των αρχών του Νεοελληνικού Διαφωτισμού και του Εκπαιδευτικού Δημοτικισμού.

Συντάκτης: Νίκος Στούπης