Ιωάννης Καποδίστριας: Ο μεγάλος Κερκυραίος πολιτικός και διπλωμάτης

Ημ / νία: 13.02.17

Ο Ιωάννης Καποδίστριας αποτέλεσε μία από τις κορυφαίες πολιτικές και διπλωματικές φυσιογνωμίες, όχι μόνο της Ελλάδας, αλλά ολόκληρης της Ευρώπης. Υπήρξε γραμματέας της Επικρατείας της Επτανήσου Πολιτείας, διετέλεσε Υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας, ενώ ήταν ο πρώτος Κυβερνήτης της Ελλάδας κατά τα πρώτα χρόνια μετά την Επανάσταση, μέχρι και τη δολοφονία του το 1831.

Πρώιμα χρόνια

Ο κόμης Ιωάννης Καποδίστριας γεννήθηκε το 1776, στην ενετοκρατούμενη τότε Κέρκυρα. Ήταν το έκτο παιδί μιας αριστοκρατικής οικογένειας, καταγεγραμμένη στο Librod’ Oro, ενώ ο πατέρας του, Αντώνιος – Μαρίας, ήταν ένας σπουδαίος δικηγόρος, με σημαντική ανάμειξη στην πολιτική ζωή του τόπου.

Ο Καποδίστριας έμαθε τα πρώτα του γράμματα στην Κέρκυρα, απ’ όπου έφυγε στην ηλικία των δεκαοκτώ, προκειμένου να σπουδάσει Ιατρική στο Πανεπιστήμιο της Πάδοβα, στην Ιταλία. Μετά την ολοκλήρωση των σπουδών του, επέστρεψε στην Κέρκυρα, όπου άσκησε το επάγγελμα του γιατρού, ως πραγματικό λειτούργημα. Δεν έπαιρνε χρήματα από τους φτωχούς, ενώ τους παρείχε και τα φάρμακα που είχαν ανάγκη.

Το 1800, όταν πλέον τα Επτάνησα είχαν αναγνωριστεί ως αυτόνομο και ελεύθερο κράτος (υπό την επικυριαρχία της Υψηλής Πύλης), ο Ιωάννης τοποθετήθηκε από τις αρχές του τόπου στη θέση του αρχίατρου του στρατιωτικού νοσοκομείου. Τρία χρόνια αργότερα, μετά από αρκετές επιτυχημένες κινήσεις που αποδείκνυαν την πολιτική του οξυδέρκεια, ανέλαβε καθήκοντα Γραμματέα της Επικρατείας της Επτανήσου Πολιτείας. Κατά τη θητεία του αναδιοργάνωσε τη δημόσια διοίκηση, ενώ έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην εκπαίδευση.

Διπλωματική Σταδιοδρομία

Το 1807, αφού είχε πλέον διαλυθεί η Ρωσο-Τουρκική Συμμαχία, και οι Ρώσοι είχαν συνάψει ανακωχή με τους Γάλλους, ο επικεφαλής του υπουργείου Εξωτερικών της Ρωσίας, κόμης Ρομαντζώφ, έστειλε μία επιστολή στον Καποδίστρια, μαζί με το παράσημο του Ιππότη του Τάγματος της Αγίας Άννας, με την οποία τον καλούσε να προσφέρει τις υπηρεσίες του στο διπλωματικό σώμα της Ρωσίας. Περίπου έναν χρόνο αργότερα, ο Ιωάννης έφυγε για την Πετρούπολη και τον Απρίλη του 1809 διορίστηκε Σύμβουλος της Επικρατείας προσαρτημένος στο τμήμα εξωτερικών υποθέσεων της Ρωσίας. Τον Αύγουστο του 1811, διορίστηκε Γραμματέας στην πρεσβεία της Βιέννης, ενώ, λίγο αργότερα, τοποθετήθηκε ως αρχηγός και διευθυντής της Γραμματείας του διπλωματικού τμήματος του ναυάρχου Τσιτσαγκώφ, που είχε έδρα το Βουκουρέστι.

Μετά από αρκετές σημαντικές διπλωματικές αποστολές, ο Καποδίστριας, τον Μάϊο του 1815, ακολούθησε τον Τσάρο Αλέξανδρο Α’ στις πολεμικές του επιχειρήσεις εναντίον του Ναπολέοντα. Μετά τη συντριπτική ήττα της Γαλλίας, ο Ιωάννης συμμετείχε στις συζητήσεις στο Παρίσι για το μέλλον της νικημένης χώρας, και μέσα από τους διπλωματικούς του χειρισμούς, πέτυχε την αποφυγή της ουσιαστικής διάλυσης της και την ήπια μεταχείρισή της. Ο Τσάρος, απόλυτα ευχαριστημένος από τη διαχείριση της υπόθεσης από τον Καποδίστρια, τον διόρισε Υπουργό Εξωτερικών.

Συμβολή στην Επανάσταση

Το 1822, ο Καποδίστριας άρχισε να δυσαρεστείται από την εξωτερική πολιτική του Τσάρου και κυρίως από την στάση του απέναντι στην Ελλάδα, η οποία εδώ και έναν χρόνο είχε ξεκινήσει την Επανάσταση. Έτσι ζήτησε να αποσυρθεί από την ενεργό υπηρεσία κι έφυγε για τη Γενεύη. Από ‘κει συνεισέφερε στον Αγώνα των Ελλήνων, ενισχύοντας τον φιλελληνισμό, κάνοντας επαφές με σημαντικές προσωπικότητες της Ευρώπης, δίνοντας πολιτικές μάχες με Ευρωπαίους δικτάτορες που ήταν φιλικά προσκείμενοι στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και στέλνοντας χρήματα, οπλισμό και τρόφιμα στην Ελλάδα. Η συμβολή του ήταν με βεβαιότητα καθοριστικής σημασίας για την εξέλιξη της Επανάστασης.

Διακυβέρνηση της Ελλάδας

Την Άνοιξη του 1827, η Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας αποφάσισε την ανάθεση της διακυβέρνησης του νεοσύστατου ελληνικού κράτους στον Καποδίστρια. Μετά από αρκετές καθυστερήσεις και ενδιάμεσους σταθμούς, ο Καποδίστριας έφτασε στην Ελλάδα, και συγκεκριμένα στο Ναύπλιο, τον Ιανουάριο του 1828, με αγγλικό πολεμικό πλοίο.

Τα πρώτα ζητήματα, που κλήθηκε να αντιμετωπίσει ο νέος Κυβερνήτης, ήταν η ανυπαρξία θεσμών, η διάλυση του στρατού καθώς φυσικά και η καταρρακωμένη ελληνική οικονομία. Ξεκίνησε τη θητεία του με την αλλαγή του συντάγματος και τη διάλυση της Βουλής, στην θέση της οποίας ίδρυσε ένα 27μελές γνωμοδοτικό όργανο, το «Πανελλήνιον». Ωστόσο την διακυβέρνηση ασκούσε η Κεντρική Γραμματεία, την οποία διοικούσε ο ίδιος. Επιπλέον, ιδιαίτερη μέριμνα επέδειξε για τη δημιουργία δικαστηρίων θεσπίζοντας και κώδικα πολιτικής δικονομίας. Ακόμη, ίδρυσε Εθνικό Νομισματοκοπείο και αντικατέστησε το τουρκικό γρόσι, με το νέο εθνικό νόμισμα, τον φοίνικα. Επίσης, σε μία προσπάθεια να οργανώσει το σχεδόν ανύπαρκτο εκπαιδευτικό σύστημα,  κατασκεύασε νέα σχολεία, εισήγαγε τη μέθοδο της αλληλοδιδακτικής και ίδρυσε εκκλησιαστική σχολή στον Πόρο. Για την ανάκαμψη της οικονομίας, ο Καποδίστριας εστίασε το ενδιαφέρον του τη γεωργία, βασική πηγή πλούτου της Ελλάδας. Έτσι, ίδρυσε τη Γεωργική Σχολή της Τίρυνθας και ενθάρρυνε την καλλιέργεια της πατάτας. Κύριο μέλημα του Καποδίστρια, αποτέλεσε, φυσικά, η οργάνωση τακτικού στρατού, προκειμένου να συνεχιστεί ο πόλεμος προς την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Τα μέχρι τότε σύνορα, που όριζε το πρωτόκολλο της 18^ης Νοεμβρίου 1928, δεν ικανοποιούσαν τον κυβερνήτη, και ο φόβος πως οι Άγγλοι θα περιόριζαν τη χώρα στα σύνορα αυτά, δεν άφηνε περιθώριο εφησυχασμού. Έτσι, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Στερεά Ελλάδα  συνεχίζονταν, ενώ ταυτόχρονα η Ρωσία προέλαυνε προς την Κωνσταντινούπολη. Οι επιτυχίες των δύο χωρών, είχαν ως αποτέλεσμα την υπογραφή του Πρωτοκόλλου του Λονδίνου, με το οποίο αναγνωριζόταν η Ανεξαρτησία της Ελλάδας.

Δολοφονία

Παρά τις παραπάνω επιτυχίες, ο Καποδίστριας είχε ακόμη δύο σημαντικά εμπόδια στο δρόμο προς την οικοδόμηση του νέου ελλαδικού κράτους. Από τη μία πλευρά έπρεπε να αντιμετωπίσει την εχθρότητα της Γαλλίας και της Αγγλίας, που έβλεπαν τα γεωστρατηγικά τους συμφέροντα  στην ανατολική Μεσόγειο να κινδυνεύουν από τη δημιουργία ενός νέου κράτους, με ναυτική και εμπορική δύναμη, που θα βρισκόταν εκτός του ελέγχου τους και, ίσως, υπό την επιρροή της Ρωσίας. Από την άλλη, έπρεπε να διαχειριστεί την αναστάτωση που δημιουργούσε η πολιτική του σε συγκεκριμένες ομάδες, που έβλεπαν τα οικονομικο-πολιτικά τους συμφέροντα να θίγονται και προσπαθούσαν να εξασφαλίσουν με κάθε τρόπο τη συμμετοχή τους στην άσκηση εξουσίας. Τα δυσάρεστα αποτελέσματα από τον συνδυασμό των παραπάνω δεν άργησαν να φανούν. Στις 9 Οκτωβρίου 1831, ο Κυβερνήτης δέχτηκε δολοφονική επίθεση από τους Κωνσταντίνο και Γεώργιο Μαυρομιχάλη, έξω από το Ναό του Αγίου Σπυρίδωνα στο Ναύπλιο.

Μετά τη δολοφονία του Ιωάννη Καποδίστρια, τη θέση του κυβερνήτη ανέλαβε για κάποιο διάστημα ο αδερφός του, Αυγουστίνος. Εκείνος ανέλαβε να μεταφέρει και τη σορό του Ιωάννη στην Κέρκυρα, όπου και ενταφιάστηκε στη Μονή Πλατυτέρας.

*Ο σπουδαίος Κερκυραίος πολιτικός, που έβαζε το έθνος πάνω από το προσωπικό του όφελος και αρνήθηκε κάθε αμοιβή ως κυβερνήτης, είχε πει χαρακτηριστικά: «Αν βεβαιωθώ ότι κανένα Ελληνόπουλο δεν πεινά, τότε ίσως πάρω έναν οβολό». 

Επιμέλεια: Αλέξης Κορωνάκης - Ασπιώτης