Δυο πρωτοπόρες Κερκυραίες αστές

Ημ / νία: 17.10.17

Η μετάβαση από την χρόνια υποτίμηση για το γυναικείο φύλο στη διεκδίκηση της γυναικείας ετερότητας θα συντελείται με δειλά  βήματα ήδη από τις αρχές του 19ου αιώνα, ωστόσο θα είναι μια μακριά και επίπονη διαδικασία, ειδικά στο χώρο της υπαίθρου, δεδομένου ότι είχαν να ξεπεραστούν χρόνια ριζωμένες στο συλλογικό ασυνείδητο ιδεολογίες και στάσεις.

 Η ρηξικέλευθη αυτή αλλαγή θα έχει ως αποδέκτες πρώτα και κύρια τους κοινωνικά ανώτερους κύκλους, ευγενείς και πλούσιους αστούς, που με όπλο την αυτοπεποίθηση που απορρέει από την κατοχή τόσο του τίτλου όσο και  του χρήματος  θα δώσουν χώρο προσωπικής και πνευματικής  ανάπτυξης, καθώς και πολλές δυνατότητες πρόσβασης στη γνώση σε προικισμένες γυναίκες της οικογένειάς τους. Αυτές μπορούν άνετα και απαλλαγμένες από ταμπού να σπουδάζουν στην Ιταλία κι άλλες ευρωπαϊκές πόλεις,  να συναναστρέφονται πλήθος διανοούμενων στα ευρωπαϊκά σαλόνια και να αποκτούν μόρφωση ανάλογη και ισάξια με αυτή του άλλου φύλου, τυγχάνοντας ταυτόχρονα ισότιμης εκτίμησης με αυτό. Ωστόσο, η επιλογή στη μόρφωση θα είναι σχετικά σπάνια ακόμα και σε αυτές τις  κοινωνικές τάξεις.

Χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις δυο γυναικών της αστικής τάξης, των αρχών του 19ου αιώνα, της Ισαβέλλας Θεοτόκη Αλμπρίτζι και της Μαρίας Πετρετίνι: ζωηρές, έξυπνες, ατρόμητες και ασυμβίβαστες και οι δυο θα υποκύψουν στο γάμο υπό την πίεση των κοινωνικών επιταγών, σύντομα όμως θα δραπετεύσουν κυνηγώντας το όνειρο για μόρφωση και δημιουργία έξω από τα όρια του στενού τοπικού τους κύκλου. 

Ισαβέλλα και Μαρία

Η Ισαβέλλα, απόγονος της περιώνυμης οικογένειας της Κέρκυρας,  Θεοτόκη, ήταν φύση προικισμένη και ως προς τη φυσική καλλονή αλλά και ως προς τα πνευματικά χαρίσματα, με ροπή προς τα γράμματα και τις τέχνες από την παιδική της ακόμα ηλικία. Η οικονομική της δυνατότητα αλλά και η διαρκής γονική παρότρυνση, της επέτρεψαν να ταξιδέψει ανά την Ευρώπη και να επεκτείνει τις γνώσεις της, ασχολούμενη κυρίως με τη φιλολογία και τις καλές τέχνες. Το σπουδαιότερο της έργο θα εκδοθεί το 1809 στην Πίζα της Ιταλίας υπογραφόμενο ως "Έργα αγαλματοποιίας και πλαστικής του Αντώνιου Κανόβα" και το ίδιο ακριβώς έτος θα εκδοθεί και στην Κέρκυρα, σκιαγραφώντας τα σημαντικότερα έργα του γλύπτη. Το ίδιο έργο, εξαιρετικά επιτυχημένο, επανειλημμένα τυπώθηκε με νέες προσθήκες και σε διάφορες πόλεις της Ιταλίας. Η απαστράπτουσα προσωπικότητά της και το ευπροσήγορο του χαρακτήρα της θα γοητεύσει μεγάλους άνδρες της εποχής, όπως ο κόμης Γκίλφορντ, ο Κοραής και ο Ανδρέας Μουστοξύδης. Ο Γκίλφορντ μάλιστα, σε μια ένδειξη ακραίου θαυμασμού θα γονατίσει εμπρός της φιλώντας της το χέρι μέσα σε ένα βενετσιάνικο καφενείο.

Σύγχρονη της Ισαβέλλας Αλμπρίτζι,  η Μαρία Πετρετίνη, με καταγωγή από Κέρκυρα και με ειδίκευση σε θέματα φιλοσοφίας  θα έχει όπως και η σύγχρονή της Ισαβέλλα τη δυνατότητα της περιήγησης στους λόγιους ευρωπαϊκούς κύκλους. Στη Φλωρεντία θα γράψει στα ιταλικά το βίο της Κασσάνδρας Φεντέλη, ένα πόνημα επικροτούμενο από πανεπιστημιακούς καθηγητές της εποχής και τυπωμένο το 1814 στη Βενετία. Η Μ. Πετρετίνη, κοσμική, άριστη γνώστρια όχι μόνο της αγγλικής αλλά και της ισπανικής και γαλλικής θα συναναστραφεί με διακεκριμένους άντρες της εποχής, οι οποίοι θα αναγνωρίσουν την αξία της και θα την προωθήσουν στο να αναδείξει τα σπάνια ταλέντα της. Το 1823 στην Κέρκυρα θα εκδώσει από το τυπογραφείο της κυβέρνησης την «Τοπογραφική περιγραφή της Νήσου Κέρκυρας», έργο του άγγλου Cartwright, μεταφράζοντας το από τα αγγλικά στα ιταλικά. Το μεταφραστικό της έργο θα επεκταθεί το 1838, μεταφράζοντας από τα αγγλικά στα ελληνικά τα γράμματα της κόρης του άγγλου πρόξενου από τα ταξίδια της σε Ασία, Αφρική και Ευρώπη. Επίσης, θα μεταφράσει και το Φιλόστρατο από τα ιταλικά στα ελληνικά. Μια διατριβή της "Περί γυναικείας αγωγής" θα μείνει ανέκδοτη για μεγάλο χρονικό διάστημα, ενώ διάφορα βιογραφικά προσχεδιάσματα ενδόξων γυναικών της Βενετίας θα μείνουν ημιτελή.

Της Πέπη Γιάννου, αρχισυντάκτρια του περιοδικού Πορτόνι