Οι Βενετσιάνικες καμπάνες στην Κέρκυρα

Εμφανίσεις:

Ημ / νία: 18.12.23

Η Ενετοκρατία στα Επτάνησα κράτησε πάνω από 400 χρόνια και η σφραγίδα αυτής της περιόδου ήταν να μείνει ανεξίτηλη σε όλους τους τομείς του πολιτισμού  της Κέρκυρας : τέχνη, μουσική, κουζίνα αλλά και στην αρχιτεκτονική της.

Η βενετσιάνικη επιρροή είναι ολοφάνερη στο ιστορικό κέντρο της πόλης της Κέρκυρας όταν αντικρίζουμε τις σωζόμενες Λατινικές εκκλησίες της. 

Το ενδιαφέρον είναι ότι η βενετική επιρροή φθάνει και στα κωδωνοστάσια των ορθόδοξων εκκλησιών του νησιού. Χάρη στην μακρόχρονη και επίπονη μελέτη του ιστορικού και ερευνητή Γεράσιμου Δημουλά πληροφορούμαστε για την ιστορία, τη διακόσμηση και τις επιγραφές των βενετσιάνικων καμπανών της Κέρκυρας. 

Ιστορικό και αισθητικό ενδιαφέρον έχουν οι τρεις βενετσιάνικες καμπάνες του ναού Αγίου Σπυρίδωνος στην παλιά πόλη, του ναού της Υ.Θ. Λαμποβίτισσας στα Μελίκια της Λευκίμμης και του ναού της Τριμάρτυρος στη Γαρίτσα. 

Σύμφωνα με τον Γεράσιμο Δημουλά η καμπάνα που βρίσκεται στον τελευταίο όροφο του επιβλητικού καμπαναριού του Αγίου Σπυρίδωνα είναι η παλαιότερη της Κέρκυρας και ίσως και της υπόλοιπης Ελλάδας. Η καμπάνα κατασκευάστηκε το 1402 πριν ακόμα κτιστεί ο ναός και μεταφερθεί το λείψανο του Αγίου Σπυρίδωνα στην Κέρκυρα. 

Κατασκευαστής ήταν ο Βενετός Antonius de Venetiis, ο οποίος ήταν γνωστός τα χρόνια εκείνα για τις χυτεύσεις καμπανών. Στο κύριο μέρος της καμπάνας παρατηρούμε ένα ανάγλυφο μονόγραμμα Μ και έναν ισοσκελή πεπλατυσμένο σταυρό. Επίσης, δύο κορδόνια, εγκοπές υπάρχουν στην κορυφή της καμπάνας και αλλά δύο στο κάτω μέρος. 

Πιθανόν η καμπάνα να τοποθετήθηκε ως αφιέρωμα στο τότε νεόκτιστο πυργωτό καμπαναριό γύρω στο 1600 και ίσως να μεταφέρθηκε από τον πρώτο ναό του Αγίου Σπυρίδωνα στο Σαρόκο λόγω των έργων οχύρωσης που έγιναν τότε. 

Από μια σημαντική αναφορά σε γραπτή διαθήκη του 1527 πληροφορούμαστε ότι η δεύτερη παλαιότερη καμπάνα της Κέρκυρας βρίσκεται στο ναό της Υ.Θ. Λαμποβίτισσας στην Λευκίμμη. Πρόκειται για μια κομψή και περίτεχνα κατασκευασμένη καμπάνα με ύψος 42 εκατοστά και διάμετρο 43 εκατοστά. Στο ψηλότερο σημείο της παρουσιάζεται η χρονολογία στα λατινικά MCCCCLXXXVIII δηλαδή 1488. 

Η  μεσαία ζώνη της καμπάνας είναι διακοσμημένη με ανάγλυφες παραστάσεις: δύο μαργαρίτες, παράσταση της Θεοτόκου Βρεφοκρατούσας ένθρονη, μια αμυγδαλωτή σφραγίδα με απεικονίσεις της Παναγίας με τον Ιησού, τον στιγματισμό του Αγίου Φραγκίσκου και τη μορφή ενός επισκόπου που κρατά μια σφαίρα. 

Γύρω από την σφραγίδα εντοπίζουμε μια δυσανάγνωστη επιγραφή όπου καθαρά φαίνονται δύο λέξεις: GIRAPETRE (Ιεράπετρα), PAVLI (Παύλος). Πιθανόν το όνομα Παύλος έχει να κάνει με τον Λατίνο επίσκοπο Παύλο του 15ου αιώνα και η λέξη GIRAPETRE (Ιεράπετρα) ίσως να έχει έρθει από την Κρήτη  στην Κέρκυρα με τη αθρόα μετανάστευση των Κρητικών στα χρόνια του βενετοτουρκικού πολέμου. 

Κρήτες πρόσφυγες ήταν και αυτοί  που έκτισαν λίγο πριν το 1675 το ναό της Τριμάρτυρος στη Γαρίτσα της Κέρκυρας. Η καμπάνα που βρίσκεται στο πιο ψηλό σημείο του καμπαναριού ανάμεσα σε περίτεχνες μαργαρίτες φέρει την εξής χρονολογία MCCCCC δηλαδή 1500. 

Στο κυρίως σώμα της διακρίνεται το μονόγραμμα PZ που σχετίζεται με τον Pietro di Zuane, τον Βενετό χυτευτή του 16ου αιώνα. Πάνω από τα αρχικά αυτά παρατηρούμε ένα κοντάρι με το σύμβολο του σταυρού και πιο χαμηλά το συμβολικό γράμμα Χ.  Ενδιαφέρον έχουν οι εγχάρακτες παραστάσεις στη μέση με έναν άγιο με ραβδί ή σπαθί στο αριστερό χέρι και σε ένα τετράγωνο πλαίσιο με τέσσερις μορφές. 

Μια άλλη επιγραφή που φέρει η καμπάνα είναι η εξής: IOANNES XALDO FF που σημαίνει ότι την κατασκευή της καμπάνας « έγινε με εντολή» ( FF) του IOANNES XALDO. Πιθανότατα και αυτή η καμπάνα να μεταφέρθηκε από τον Χάνδακα από Κρητικούς πρόσφυγες. 

Πηγές: cnn.gr, offlinepost.gr, wikipedia.org 

Συντάκτης: Νίκος Στούπης