Ευγένιος Βούλγαρης: το έργο του κορυφαίου εκπροσώπου του Νεοελληνικού Διαφωτισμού

Ημ / νία: 31.08.17

Ευγένιος Βούλγαρης: η ζωή και το έργο του κορυφαίου εκπρόσωπου του Νεοελληνικού Διαφωτισμού

Μια από τις επιφανέστερες φυσιογνωμίες του νεότερου ελληνισμού, ο Ευγένιος Βούλγαρης γεννήθηκε στην Κέρκυρα στις 10 Αυγούστου το 1716 από Ζακυνθινούς γονείς (Πέτρος και Ζανέττα).

Το πραγματικό του όνομα ήταν Ελευθέριος. Μετονομάστηκε σε Ευγένιος μετά τη χειροτονία του σε ιεροδιάκονο το 1737.

Σπουδές

Σπούδασε αρχικά στην Κέρκυρα και στη συνέχεια σε Άρτα και Γιάννενα στο πλευρό σημαντικών δασκάλων της εποχής του ( Ιερεμίας Καββαδίας, Βικέντιος Δαμοδός και Αντώνιος Κατήφορος). Οι σπουδές του συνεχίστηκαν στην Πάδοβα της Ιταλίας. Εκεί διδάχθηκε πολλά και διαφορετικά αντικείμενα: αρχαία ελληνική, λατινική και εβραϊκή φιλολογία, θεολογία, θετικές επιστήμες, ξένες γλώσσες και προπάντων νεότερη φιλοσοφία (Ντεκάρτ, Λοκ, Λάιμπνιτς, Φρειδερίκος Βολφ). Εκεί ενστερνίζεται τα μηνύματα της Ευρωπαϊκής παιδείας και του Διαφωτισμού.

Το διδακτικό έργο του

Το 1742 επιστρέφει από την Ιταλία και αρχίζει τη διδασκαλία του σε σημαντικά εκπαιδευτικά ιδρύματα εκείνης της περιόδου. Η αρχή γίνεται όταν αναλαμβάνει το ρόλο του σχολάρχη στη Μαρουτσαία σχολή των Ιωαννίνων. Η λειτουργία της σχολής ταυτίζεται με την παρουσία του Βούλγαρη και αποτελεί την πρώτη περίοδο της παιδείας των νεότερων Ελλήνων. Το πρόγραμμα διδασκαλίας της σχολής είναι φανερά επηρεασμένο από τη δυτική σκέψη και τα συγγράμματα από το ευρωπαϊκό διαφωτιστικό πνεύμα. Η φήμη του μεγάλου διδάσκαλου ξεπερνά τα στενά όρια των Ιωαννίνων με αποτέλεσμα μαθητές από άλλες σχολές του ελλαδικού χώρου να προσέρχονται στη Μαρουτσαία σχολή για να συνεχίσουν ή να περατώσουν τις σπουδές τους.

Την τριετία 1746-1749 μεταβαίνει στη Κοζάνη όπου σχολαρχεί στη Σχολή Στοά της Κοζάνης. Εκεί ολοκληρώνει ένα από τα σημαντικά έργα του , το Θεολογικόν. Το 1749 επανέρχεται στα Ιωάννινα όπου διορίζεται σχολάρχης στη νεοσυσταθείσα Αθωνιάδα Ακαδημία από τον Πατριάρχη Κύριλλο τον Ε΄. Πρόκειται για τη μόνη σχολή του δεκάτου ογδόου αιώνα με αυτόνομη συγκρότηση και δράση στον ελλαδικό χώρο. Το βαρύ συγκρουσιακό κλίμα, όμως, που επικρατεί στη σχολή υποχρεώνει τον Βούλγαρη να αποχωρήσει από την Αθωνιάδα στις αρχές του 1759 με αμέσως επόμενο σταθμό την Πατριαρχική Ακαδημία.

 Το 1763 φεύγει οριστικά από τον ελλαδικό χώρο και περνά τα υπόλοιπα χρόνια της ζωής του σε ελληνικές κοινότητες του εξωτερικού όπου ασχολείται με τα εκκλησιαστικά του καθήκοντα και την έκδοση των έργων του. Το 1802 αποσύρεται στη μονή του Αγίου Αλεξάνδρου Νιέφσκι όπου πεθαίνει το 1806.

 Παρόλες τις πνευματικές διαμάχες, αντιθέσεις και αντιπαλότητες που αντιμετώπισε στην εικοσάχρονη διδασκαλία του στις ανώτερες σχολές του τότε ελλαδικού χώρου, η δυναμική προσωπικότητα του Ευγενίου Βούλγαρη τον καθιστά μια σημαντική ηγετική και αξιόπιστη μορφή του ελληνικού Διαφωτισμού. Τα γραπτά έργα του  πολλά και ποικίλα και οι μεταφράσεις του αξιόλογες και χρήσιμες.

Ο Ευγένιος Βούλγαρης για την  Κέρκυρα

 Σημαντική αναφορά στο νησί των Φαιάκων από το σπουδαίο Κερκυραίο λόγιο γίνεται στο έργο του Αι καθ’ Όμηρον Αρχαιότητες και αι Κερκυραϊκαι αρχαιολόγιαι.Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου το οποίο αποτελεί μετάφραση PrimordiaCorcyrae του AngeloMariaQuirini αναφέρονται αρχικά τα διάφορα ονόματα του νησιού κατά την αρχαιότητα και αρχαιοελληνικοί μύθοι σχετικά με αυτό. Στη συνέχεια περιγράφονται τα κατά τους αρχαίους χρόνους ήθη και έθιμα στο νησί όπως απαντούν στα ομηρικά έπη. Ακολουθούν αναφορές από τον Βιργίλιο και τον Προκόπιο και ιστορικές μαρτυρίες από τον Στράβωνα, τον Παυσανία, τον Θουκυδίδη και τον Διόδωρο τον Σικελιώτη. Στο τελευταίο κεφάλαιο γίνεται λόγος για το πως είδαν οι δυτικοί διανοητές την Κέρκυρα και τι έγραψαν γι’ αυτήν.

Συντάκτης: Νίκος Στούπης