Νικόλαος Μάντζαρος: ο θεμελιωτής της Επτανησιακής Μουσικής Σχολής

Εμφανίσεις:

Ημ / νία: 04.10.17

Στις 26 Οκτωβρίου 1795 γεννήθηκε στην Κέρκυρα ο Νικόλαος Μάντζαρος.

Πρώτη επαφή με τη μουσική

Για τους περισσότερους  ο Νικόλαος Μάντζαρος είναι γνωστός ως ο συνθέτης του εθνικού μας ύμνου ενώ λίγοι γνωρίζουν τη συνολική προσφορά του στην μουσική ιστορία της χώρας. Ο κερκυραίος μουσουργός είναι αναμφίβολα ο ιδρυτής της Επτανησιακής Μουσικής Σχολής και ο διαμορφωτής της μουσικής στη σύγχρονη Ελλάδα.

Ο Νικόλαος Χαλικιόπουλος Μάντζαρος, όπως είναι το πλήρες όνομά του, γεννήθηκε στην Κέρκυρα στις 26 Οκτωβρίου 1795. Ήταν γόνος αρχοντικής οικογένειας της Κέρκυρας. Ο πατέρας του Ιάκωβος Μάντζαρος ήταν έγκριτος νομικός και ο αδελφός του παππού του Γεώργιος ήταν ο πρώτος ψηφισμένος αρχιεπίσκοπος Κερκύρας των νεότερων χρόνων. Λόγω της ευγενικής και πλούσιας καταγωγής του κληρονόμησε τον τίτλο του ιππότη.

  Σε ηλικία οκτώ ετών αποκτά την πρώτη του επαφή με τη μουσική έχοντας ως «μέντορά» του τη μητέρα του, Ρεγγίνα Βικτωρία. Η Ρεγγίνα Μαντζάρου θεωρούνταν άρτια καταρτισμένη καλλιτεχνικά και πνευματικά καθώς όπως προκύπτει από τις πηγές « και την μουσικήν εγνώριζε και ποιήτρια ήτο». Χωρίς αμφιβολία, τα πρώτα μαθήματα θεωρίας και πιάνου από τη μητέρα του έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της μουσικής του προσωπικότητας.

Σπουδές

Συνέχισε τις σπουδές του στην Κέρκυρα δίπλα στους καλύτερους δασκάλους  της Κέρκυρας των αρχών του 19ου αιώνα ( Στέφανος και Ιερώνυμος Πογιάγους, StefanoMoretti). Ολοκλήρωσε τον κύκλο των σπουδών του στο Ωδείο της Νάπολης, μια πόλη που θεωρούταν τότε το κύριο κέντρο εκπαίδευσης συνθετών.  Οι επιδόσεις του ήταν τέτοιες  με αποτέλεσμα να του προτείνουν να αναλάβει τη διεύθυνση του περίφημου Ωδείου. Ο ίδιος αρνήθηκε αυτή τη σημαντική πρόταση καθώς επιθυμούσε να επιστρέψει στην Κέρκυρα.

Ιστορία του εθνικού μας ύμνου

Η ισχυρή φιλία του με τον Διονύσιο Σολωμό είχε ως αποτέλεσμα την δημιουργία της αγαπημένης του σύνθεσης, τη μελοποίηση του Ύμνου εις την Ελευθερίαν. Πρόκειται για ένα εκπληκτικό έργο σε ομορφιά, ιστορική σημασία, μοναδικό στη παγκόσμια μουσική φιλολογία λόγω της έκτασης και της μορφής του. Σκοπός του ήταν ο Ύμνος να τραγουδιέται από τα στόματα όλων των επαναστατημένων Ελλήνων. Ο μεγάλος συνθέτης διόρθωνε και έγραφε το έργο ξανά και ξανά.

Η πρώτη μελοποίηση δημιουργήθηκε αρχικά για τετράφωνη ανδρική χορωδία και πιάνο. Η δεύτερη μελοποίηση αφιερώθηκε στον Όθωνα και ο Μάντζαρος το υπέβαλε στον βασιλιά προτείνοντάς το ως εθνικό ύμνο του τότε νεοσύσταστου ελληνικού κράτους. Ο Όθωνας τίμησε το συνθέτη με τον Αργυρό Σταυρό του Τάγματος του Σωτήρα αλλά το έργο αποσύρθηκε. Στη συνέχεια προχωρά σε ορισμένες τροποποιήσεις δίνοντας του ύφος εμβατηρίου σε ορισμένα σημεία. Το 1865 η άφιξη του Βασιλιά Γεωργίου του Α΄ στη Κέρκυρα συνοδεύεται με  τη Φιλαρμονική Εταιρεία Κέρκυρας, η οποία παιάνισε το γνωστό απόσπασμα από τον Ύμνο για την υποδοχή του. Ο Γεώργιος ενθουσιάστηκε  και αποφάσισε με Βασιλικό Διάταγμα την καθιέρωση του αποσπάσματος  ως Εθνικού Ύμνου της Ελλάδας. Από τις 18 Νοεμβρίου 1966 καθιερώθηκε ως εθνικός ύμνος της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Η αξία του υπόλοιπου έργου του για την ελληνική μουσική

 Λίγοι γνωρίζουν ότι ο Νικόλαος Μάντζαρος ήταν ο πρωτοπόρος σε διαφορετικά μουσικά είδη που έχουν μείνει στην ιστορία της νεοελληνικής έντεχνης μουσικής. Είναι ο συνθέτης είναι ο συνθέτης της πρώτης σωζόμενης όπερας Έλληνα δημιουργού ( DonGrepuscolo, 1815), του πρώτου γνωστού έργου σε ελληνική γλώσσα για φωνή και ορχήστρα (Aria Greca,1827), των πρώτων γνωστών ελληνικών έργων για κουαρτέτο εγχόρδων (Partimenti, περίπου 1850), του πρώτου ελληνικού πιανιστικού ρεπερτορίου, του πρώτου ελληνικού έργου σε μορφή φούγκας, της πρώτης μνημονευόμενης ελληνικής συμφωνίας (χαμένη), καθώς και ο συγγραφέας του πρώτου δοκιμίου μουσικής ανάλυσης (Rapporto, 1851) και των πρώτων μουσικοπαιδαγωγικών συγγραμμάτων στην Ελλάδα.

Ο θεμελιωτής της Επτανησιακής Σχολής

Το 1840 μαζί με άλλες σημαίνουσες προσωπικότητες του νησιού ιδρύει τη Φιλαρμονική Εταιρεία Κέρκυρας της οποίας υπήρξε καλλιτεχνικός διευθυντής και ανακηρύχθηκε ισόβιος πρόεδρός της.  Χάρη στις εκπαιδευτικές του ενέργειες για τη διάδοση της μουσικής, πολλοί Επτανήσιοι μορφώθηκαν μουσικά και έτσι δημιουργήθηκε η πρώτη γενιά Επτανήσιων συνθετών μεταξύ αυτών και ο Σπυρίδων Ξύνδας, ο Παύλος Καρρέρ και ο Φραγκίσκος Δομενίγης.

Η προσωπικότητα

 Ο Νικόλαος Μάντζαρος ήταν τόσο ταπεινός, ο οποίος παρά τις σπουδές του δε θεωρούσε τον εαυτό του επαγγελματία μουσικό! Με το προσωνύμιο “ Dilettante” το οποίο σημαίνει ερασιτέχνης υπέγραφε συχνά τις παρτιτούρες του. Δεν αμοιβόταν σχεδόν ποτέ για τις συνθέσεις των έργων του για το θέατρο SianGiacomoκαι παρέδιδε δωρεάν μαθήματα μουσικής σε άπορα παιδιά της Κέρκυρας. Θεωρούσε σημαντικότερη τη διάδοση της μουσικής τέχνης στα παιδιά της Κέρκυρας παρά την πληρωμή.

Το τέλος του μεγάλου συνθέτη

 Ο Μάντζαρος προτίμησε να ζήσει μια ταπεινή ζωή και συνέχισε να παραδίδει δωρεάν μαθήματα τόσο στο σπίτι του όσο και στη Φιλαρμονική. Έφυγε από τη ζωή την δωδεκάτη  Απριλίου το 1872 κάνοντας αυτό που αγαπούσε περισσότερο στη ζωή του. Την ώρα που δίδασκε μουσική στο σπίτι του.

Συντάκτης: Νίκος Στούπης