Νικηφόρος Θεοτόκης: o λόγιος και η συμβολή του στην παιδεία της Κέρκυρας

Ημ / νία: 01.11.17

Νικηφόρος Θεοτόκης: o λόγιος και η συμβολή του στην παιδεία της Κέρκυρας

Πρώτα χρόνια - Σπουδές

Στις 15 Φεβρουαρίου 1731 γεννήθηκε στην πόλη της Κέρκυρας ένας από τους σημαντικότερους λόγιους της νεότερης Ελλάδας που διέπρεψε το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα. Το πραγματικό του όνομα ήταν Νικόλαος και ήταν το τέταρτο από τα επτά παιδιά του Στέφανου και της Αναστασίας Θεοτόκη.

Μορφώθηκε δίπλα στον δάσκαλο του Ευγένιου Βούλγαρη και ιερομόναχο, Ιερεμία Καββαδία. Στην ηλικία των 18 ετών αναχωρεί για την Ιταλία όπου παρακολουθεί μαθήματα στα πανεπιστήμια της Πάδοβα και της Μπολόνια. Εκεί θα σπουδάσει στο πλευρό διακεκριμένων δασκάλων όπως ο GiovanniPoleniκαι ο Eust. Zanotti, Φυσική, Μαθηματικά και Φιλοσοφία. Στα συγγράμματα του είναι ολοφάνερες οι επιδράσεις αυτών των δασκάλων. Σύμφωνα με κάποιους μελετητές ο νεαρός τότε Θεοτόκης σπούδασε και την επιστήμη της Ιατρικής.

Το 1754 επιστρέφει στη γενέτειρά του όπου αποφασίζει να ιδρύσει σχολείο για να παρέχει ανώτερη μόρφωση. Σύμφωνα με τη βιογράφο του Ζωή Μουρούτη- Γκενάκου βασικό του μέλημα ήταν να « ασκηθούν οι Έλληνες εις τα  “ στοιχεία” των επιστημών και να παρακολουθήσουν την πρόοδον της Ευρώπης». Με την επιστροφή χειροτονήθηκε ιερέας αλλά δεν άσκησε τα εκκλησιαστικά  του καθήκοντα αλλά διοχέτευσε όλη του την δραστηριότητα στην εκπαίδευση των νέων συμπολιτών του. Δίδασκε δωρεάν και ίδρυσε σχολείο στο πατρικό του σπίτι  με δικά του έξοδα.

Το Κοινό Φροντιστήριο

Λόγω του πλήθους των παιδιών που προέρχονταν από φτωχές οικογένειες αποφάσισε την ίδρυση και οργάνωση του « Κοινού Φροντιστηρίου» μαζί με το δάσκαλό του Ιερεμία Καββαδία. Οι δυο τους υποβάλλουν αναφορά το 1757, στο Συμβούλιο των Συνδίκων, στην οποία αναλαμβάνουν τη δωρεάν διδασκαλία ελληνικών μαθημάτων στην Κοινότητα της Κέρκυρας. Στην αναφορά αυτή έθεσαν δύο όρους βασικούς: α) η Κοινότητα να πληρώνει το ενοίκιο του οικήματος του σχολείου και β) να οριστούν δύο ευγενείς ως επιμελητές του.

 Την άνοιξη του 1758 άρχισε να λειτουργεί το Κοινό Φροντιστήριο στην αρχή στο σπίτι του Θεοτόκη και στη συνέχεια σε οίκημα κοντά στο ναό του Ιωάννη του Προδρόμου  δίπλα από το σπίτι που έχει στην πρόσοψη εντοιχισμένη μια πλάκα με την επιγραφή « Της Κυράς Φανερωμένης, 1729». Έτσι και αυτή ο οδός πήρε το όνομά της από τον Νικηφόρο Θεοτόκη ( πρώην CalledelleErbe). Το σχολείο είχε πενήντα μαθητές και λειτούργησε μέχρι το 1766 όταν ο Θεοτόκης αναχωρεί για την Κωνσταντινούπολη ύστερα από πρόσκληση του Οικουμενικού Πατριάρχη Ιωαννίκιου.  Παρά τη βραχύβια διάρκειά του, η ίδρυση του σχολείου έθεσε τα θεμέλια ώστε οι Σύνδικοι να αντιληφθούν τη σημασία ύπαρξης τέτοιου ιδρύματος στην πόλη.

Παράλληλα με την ίδρυση του Κοινού Φροντιστηρίου την ίδια χρονιά διορίσθηκε εφημέριος του ιερού ναού του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου. Οι λόγοι του στον ιστορικό αυτό ναό τον ανέδειξαν σε έναν από τους σπουδαιότερους ιεροκήρυκες της Τουρκοκρατίας. Τα βασικά χαρακτηριστικά  που τον κατατάσσουν σ’ αυτή τη θέση είναι: γλώσσα απλή, κατανοητή, χωρίς εντυπωσιασμό που απευθύνεται  στην κρίση των ακροατών. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Θεοτόκης κήρυττε χωρίς αμοιβή.

Κατά τη διάρκεια της παραμονής του  στο νησί συνεργάστηκε με τον υποναύαρχο Ιάκωβο Νάνη για τη βελτίωση του λιμανιού στα Γουβιά. Οι γνώσεις που διδάχθηκε από τους καθηγητές του Poleniκαι Zanottiχρησίμευσαν για την επίλυση των προβλημάτων του λιμανιού.

Υπόλοιπος βίος

Μετά την πρόσκληση του Οικουμενικού Πατριάρχη αναλαμβάνει τη διεύθυνση της Αθωνιάδας σχολής μετά την αποχώρηση του Ευγένιου Βούλγαρη. Δεν έμεινε για πολύ σ΄ αυτή την τιμητική θέση και ταξιδεύει προς την Λειψία όπου εκδίδει τα σημαντικότερα έργα του. Το σπουδαιότερο έργο του είναι τα « Στοιχεία Φυσικής». Επόμενοι σταθμοί στη ζωή του είναι η Βιέννη και η Μόσχα. Σε αρκετά προχωρημένη ηλικία αποσύρεται στη μονή του Αγίου Δανιήλ στη Μόσχα και πεθαίνει στις 30 Μαρτίου 1800. Ο τάφος βρίσκεται στη μονή που έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του  και το επίγραμμα γράφτηκε από τον συμπατριώτη του Ευγένιο Βούλγαρη.

Ο Νικηφόρος Θεοτόκης υπήρξε πολυγραφότατος αφήνοντας σπουδαίο έργο τόσο στις θετικές επιστήμες όσο και σε  βιβλία  με θεολογικό περιεχόμενο. 

 Συντάκτης: Νίκος Στούπης