"Βάκχες" Διεποχικές & πολυερμήνευτες. Γράφει η Βασιλική Φαρμάκη

«ΒΑΚΧΕΣ»

ΔΙΕΠΟΧΙΚΕΣ & ΠΟΛΥΕΡΜΗΝΕΥΤΕΣ

Γράφει η Βασιλική Φαρμάκη.

Σάββατο, 5 Ιουλίου 2008 στο Περιστύλιο των Μουσών του Αχιλλείου παρακολουθήσαμε το έργο του Ευριπίδη «ΒΑΚΧΕΣ» σε σκηνοθεσία – σκηνογραφία – μετάφραση Πέτρου Αυγερινού από το ΘΕΑΤΡΟ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ. Το ίδιο έργο παίχτηκε στις 20 & 21 Ιουλίου στο Μον Ρεπό (θέατρο «Ρένα Βλαχοπούλου»), στις 24 Ιουλίου 2008 στη Λευκάδα (Κηποθέατρο «Άγγελος Σικελιανός»), στις 25 Ιουλίου 2008 στο Νυδρί Λευκάδος (Γυμνάσιο Νυδριού), στις 23 Αυγούστου 2008 στην Πόρτα Σινιών (προαύλιο Ι.Ν.Αγ.Βαρβάρας) και αναμένεται η συμμετοχή του στον «Πολιτιστικό Σεπτέμβριο» του Δήμου Γέρακα Αττικής, την Κυριακή 28 Σεπτεμβρίου 2008.

Μια παράσταση με σεβασμό, με σκεπτικισμό, με σοβαρότητα όχι σοβαροφάνεια, με δουλειά, με ευπρέπεια, με πρωτότυπη μετάφραση (ΠΕΤΡΟΣ ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ), χωρίς περικοπές του κειμένου, με εσωτερικό σύνδεσμο των συντελεστών, δίχως χορηγούς, χωρίς Ευρωπαϊκές ή Κρατικές επιχορηγήσεις, δίχως ευρεία ανταπόκριση, με γενναιότητα, μας συνεπήρε, μας συγκίνησε, μας καθήλωσε.

Στην εξαιρετική μετάφραση των «ΒΑΚΧΩΝ» του Πέτρου Αυγερινού περιέχεται ένα βαθυστόχαστο δοκιμιακό εισαγωγικό σημείωμα της Δώρας Παπανικολάου, με τη δική της ανάλυση του έργου.

Άψογη και η παρουσία της στο ρόλο του Διόνυσου αλλά και σαν μέλος του χορού, ελπιδοφόρος ο Πάρις Θωμόπουλος (Πενθέας), μελωδική η κορυφαία του χορού Καλλιρρόη Ραουζαίου, αλλά η αποκάλυψη της παράστασης ήταν ο Απόστολος Καραμπελιάς (Άγγελος Α΄), ζωντανός, αφηγηματικός, συγκινητικός.

Λιτή η γραμμή των κουστουμιών της Αναστασίας Κροκίδη με χαρακτηριστικό τις πράσινες λεπτομέρειες (μαντήλια, βραχιόλια, στεφάνια), λιτό και το σκηνικό του Πέτρου Αυγερινού με το χρηστικό αλλά και πολυδιάστατο τραπέζι στο κέντρο της σκηνής να δεσπόζει, για να αναδείξει τη μεγαλοπρέπεια του έργου.

Το πρόγραμμα της παράστασης μεστό, με σωστή σελιδοποίηση, με καλλιτεχνική παρουσίαση, χωρίς μεγάλα βιογραφικά, χωρίς τυχοδιωκτικές διαφημίσεις, με επιλεγμένες ετυμολογικές, ιστορικές και φιλοσοφικές αναλύσεις, με συγκινητική παρουσίαση των εμβλημάτων των Επτανήσων (Α. Τάσου), με αντιπροσωπευτικά σχέδια – λεπτομέρειες – πίνακες.

Μια σεμνή παράσταση αλλά και συνταρακτική, μια ήπια αλλά και συγκλονιστική, μια φιλότιμη προσπάθεια με ήθος, ευαισθησία και συναίσθημα, μια υπερπροσπάθεια.

Ναι, όλες οι φωνές του χορού δεν είχαν άριστη γνώση ορθοφωνίας, ναι ο μονόλογος της Αγαύης δεν έφτασε στην κορύφωση του σπαραγμού, όμως εδώ μετράει η εσωτερική αγωνία των ανιδιοτελών συντελεστών με εμψυχωτή και αγωνιστή το δάσκαλο Πέτρο Αυγερινό, το δέος της προσέγγισης της ομάδας, ο σεβασμός, η αφοσίωση, το μεράκι, ο θαυμασμός για την τέχνη.

Η τέχνη για την τέχνη;

Ναι, χωρίς οικονομικό όφελος, χωρίς χρήματα, χωρίς πολυπληθή συμμετοχή, όμως χωρίς υποχωρήσεις – συμβιβασμούς – διπλωματίες – υποκλίσεις αλλά και χωρίς υποτιμήσεις – εξαπατήσεις – προσβολές του θεατή.

Ναι, Θέατρο του Ιονίου, έτσι προτιμάμε την τέχνη, όπως την υπηρετείς και αποδεχόμαστε, συμμεριζόμαστε, ασπαζόμαστε, χειροκροτούμε και ας ξέρουμε τις δυσκολίες, τις αντιξοότητες, τα εμπόδια, τους σκόπιμους παραγκωνισμούς.

ΓΙΑΤΙ Η ΤΕΧΝΗ ΟΤΑΝ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΦΤΩΧΗ ΕΙΝΑΙ ΥΠΟΠΤΗ.

Φτωχή όχι σε εκφραστικά μέσα, αισθητική, συναίσθημα, αλλά σε ηχηρούς εντυπωσιασμούς και φανταχτερά πυροτεχνήματα.

ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΙ Η ΥΠΟΚΡΙΤΙΚΗ ΕΙΝΑΙ ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΟΧΙ ΘΕΑΜΑ - ΕΠΙΔΕΙΞΗ.

Ανάβοντας το κερί, που εσείς μας δώσατε στο τέλος της παράστασης, για να συμμετάσχουμε στο πένθος της Αγαύης και ακούγοντας τη χαμηλόφωνη μελωδία της «Νεραντζούλας» από την εκπληκτική Δώρα Παπανικολάου (ΔΙΟΝΥΣΟΣ), σκεφτήκαμε και αναρωτηθήκαμε μια ακόμα εκδοχή των Βακχών, με τις πολλές αναγνώσεις.

Ο Διόνυσος είναι Θεός;

Είναι Θεός με τη δική του ψευδαίσθηση ή τη δική του πεποίθηση που θέλει να επιβάλει;

Είναι Θεότητα η διασκέδαση, η μέθη, ο εκστασιασμός; Γιατί όχι;

Όμως στο αυστηρό Δωδεκάθεο, δίστασαν να τον συμπεριλάβουν επίσημα, αφήνοντας τον καθένα μας ελεύθερο να τον ασπαστεί ή να τον αρνηθεί.

Ο Πενθέας ποιος είναι σήμερα; Μήπως ο σκεπτόμενος άνθρωπος, ο ανήσυχος, ο άνθρωπος της επιστήμης, αυτός που θέλει για να πειστεί να θέσει των «τύπων επί των ήλων» με οδυνηρά για τον ίδιο αποτελέσματα, μήπως αυτός που ορθώνει τη δική του παρουσία απέναντι στα μοιραία, τα προδιαγεγραμμένα, τα « de facto », τα άνωθεν επιβαλλόμενα, τα « Θεία »;

Είναι αδύνατος, αδύναμος, γελοίος, αυτός που αντιστέκεται στην πλειοψηφία που πείθεται, που παρασύρεται, που παθιάζεται, που αφιονίζεται, που φοβάται και υποκλίνεται στην ισχυρή παρουσία;

Οι σοφοί Αρχαίοι Έλληνες τιμούν το Διόνυσο και μαζί του όλες τις χαρές της ζωής, αφιερώνοντάς του όλες τις Διονυσιακές γιορτές από την 8η μέχρι τη 16η μέρα του μηνός Ελαφηβολιώνος, δεν τολμούν όμως να τον ανακηρύξουν θεό – πρότυπο – δίδαγμα, οι αιώνιοι δάσκαλοι.

Το ίδιο εναγώνιο ερώτημα θέτει πάλι ο Ευριπίδης στο τέλος της ζωής του με τις «ΒΑΚΧΕΣ», επειδή λυπάται για τις χαρές που ίσως δεν ένοιωσε, τις απολαύσεις που δε χάρηκε, τη ζωή που δεν έζησε;

Τι θέλει άραγε;

Nα εκδικηθεί ή να αφυπνίσει, όσους δε ζουν παθιασμένα;

Γιατί τιμωρείται ο νηφάλιος Πενθέας;

Επειδή αμφισβητεί, αντιδρά απέναντι στη μανία, στην ομαδική ταύτιση, στον ομαδικό παροξυσμό του ανθρώπου ή επειδή δεν ζει;

Αλλά και η Αγαύη που υποκλίθηκε στη θεότητα, μήπως και αυτή δεν τιμωρήθηκε διπλά;

Γιατί;

Μήπως, επειδή παρέβη το μέτρο;

Γιατί να είναι δογματική η στάση του Πενθέα και να μην είναι δογματική η απαίτηση αποδοχής του Διόνυσου;

Αφού δεν υπάρχουν αξίες στη ζωή μας ή δεν τηρούνται, μήπως το μόνο που αξίζει είναι η απόλαυση της, με τις όποιες παρεκκλίσεις, υπερβολές, παρεκτροπές, σαν μοναδικό διέξοδο στην υπαρξιακή αγωνία που μας συνθλίβει;

Τι παραπάνω ξέρουν ή φοβούνται οι δύο γέροντες Κάδμος και Τειρεσίας, που σπεύδουν να ακολουθήσουν το φανατισμένο, παθιασμένο ίσως και παρασυρμένο ή εξαπατημένο πλήθος των Μαινάδων και να προσκυνήσουν το Διόνυσο;

Μήπως ο Πενθέας είναι ο τραγικός θνητός και ο Διόνυσος η εξουσία που παρασύρει, απαιτεί, επιβάλει και τιμωρεί;

Τέτοιοι προβληματισμοί και ερωτήματα δημιουργούνται μόνο, όταν η παράσταση είναι σεμνή, όπως αυτή του Θεάτρου του Ιονίου και όχι κραυγαλέα.

Όπως η αραίωση, είναι απαραίτητη στον ηθοποιό για να υποδεχτεί το ρόλο, έτσι και η γαλήνη που βγαίνει από την αρμονία της παράστασης, είναι απαραίτητη στο θεατή για να προβληματιστεί και να φτάσει στην ουσία του έργου.

Γι’ αυτό στην αρχαία Τραγωδία οι σκηνοθετικοί εκσυγχρονισμοί περιττεύουν.

Το αρχαίο Δράμα δεν χρειάζεται ούτε αυτοκίνητα επί σκηνής, ούτε τρακτέρ, ούτε γυμνό, ούτε νάιλον ενυδρεία, ούτε βεβαίως κερκίδα, για να κοινωνήσεις τον ποιητικό του λόγο, που πάντα παραμένει διεποχικός και όσες φορές και αν προσεγγίσεις, πάντα θα αποκαλύπτεις και άλλες προεκτάσεις, αναγνώσεις, αναλύσεις, ερμηνείες.